Ovo je 75. dio od 75 u serijalu Osobine džahilijeta

Rekao je Uzvišeni:

أَتَأْمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ ٱلْكِتَٰبَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ٤٤

44 Zar da od drugih tražite da dobra djela čine, a da pri tome sebe zaboravljate, vi koji Knjigu učite? Zar se opametiti nećete?

El-Bekare, 44


Praksa džahilijeta među sljedbenicima Knjige je bila da su naređivali drugima dobro a sami ostavljali ga činiti, i zabranjivali su zlo drugima a sami ga činili. Radi se o osobini po kojoj su bili poznati Jevreji, i po kojoj se jednako poznaju munafici!
U etimološkom značenju zaborav النسيان je nasuprot الذكر – prisjećanju Allaha, kao što je u Allahovim riječima: نسوا الله فنسيهم – ‘…zaboravili su na Allaha pa je Allah njih zaboravio… ‘1 Zapravo se cilja: ostavili su Allaha pa je Allah ostavio njih. Ovo važi s obzirom da je zaborav vrsta ostavljanja djela, pa otuda podilazi pod ovo značenje.

Zakonodavac kontrira ovoj paganskoj praksi kao što se i poslanička sallallahu 'alejhi ve sellem uputa suprotstavlja ovom postupanju sljedbenika džahilijeta. Naime, Allah je objavio nekoliko ajeta koji sadrže korenje i žestok prijekor onima koji naređuju dobro drugima a istovremeno ostavljaju to sami činiti:

أَتَأْمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ ٱلْكِتَٰبَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ٤٤

44 Zar da od drugih tražite da dobra djela čine, a da pri tome sebe zaboravljate, vi koji Knjigu učite? Zar se opametiti nećete?

El-Bekare, 44

U tefsiru stoji da ovo označava „prijekor sljedbenicima Knjige i munaficima koji naređuju ljudima hajr i podstiču na pokornost Allahu a pri tome ostavljaju postupati po onome što naređuju svijetu.“ 2 Takođe: „Ne cilja se da su prekoreni što naređuju dobro uz istovremeno ostavljanje njega, već je prijekor zbog ostavljanja činjenja tog dobra, jer je robu propisano kao obavezno i da naređuje dobro i isto izvršava.“ 3

Allah se obraća vjernicima osuđujući postojanje ovakve osobine pri njima, pa kaže:

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ ٢ كَبُرَ مَقْتًا عِندَ ٱللَّهِ أَن تَقُولُوا۟ مَا لَا تَفْعَلُونَ ٣

2 O vjernici, zašto jedno govorite, a drugo radite? 3 O, kako je Allahu mrsko kada govorite riječi koje djela ne prate!

Es-Saff, 2 - 3


Rekao je Et-Taberi rahimehullah u tefsiru ajeta: „O vi što vjerujete, zašto govorite riječi koje ne potvrđujete istinitim svojim djelom?! Pa vaša su djela nasuprot vaših riječi?!“ 4
Veli El-Kurtubi rahimehullah u svome tefsiru: „Pitanje u ajetu je u svrhu negodovanja i prijekora stanja u kojem čovjek od sebe govori dobro a isto ne radi.“ 5
Kaže šejh Ibnu Sa'di rahimehullah u tefsiru ajeta: „tj. zašto govorite dobro i podstičete na njega, a možda se i hvalite njime, a sami to ne činite…trebalo bi da onaj ko traži da se dobro čini bude prvi među ljudima koji će to svojom inicijativom raditi, i da onaj koji zabranjuje zlo bude od svih ljudi najudaljeniji od njega.“ 6
I rekao je šejh Ibn ‘Usejmin rahimehullah : „Allah se obraća njima oslovljavajući ih po imanu, jer se iz imana podrazumjeva da čovjek ovako ne postupa, da ne govori što sam ne čini; zaista Allaha srdi i ljuti takvo djelo.“ 7

Nasuprot ove džahilijetske prakse bilo je postupanje svih Allahovih poslanika. Tako nalazimo da je Šu'ajb 'alejhisselam govorio svome narodu:

قَالَ يَٰقَوْمِ أَرَءَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّى وَرَزَقَنِى مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًا وَمَآ أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَىٰ مَآ أَنْهَىٰكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا ٱلْإِصْلَٰحَ مَا ٱسْتَطَعْتُ وَمَا تَوْفِيقِىٓ إِلَّا بِٱللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ ٨٨

88 "O narode moj" – govorio je on – "shvatite da je meni jasno ko je Gospodar moj i da mi je On dao svega u obilju. Ja ne želim činiti ono što vama zabranjujem; jedino želim učiniti dobro koliko mogu, a uspjeh moj zavisi samo od Allaha; u Njega se uzdam i Njemu se obraćam.

Hud, 88


I Allahov Poslanik sallallahu 'alejhi ve sellem je osudio isti džahilijet, čak upozorio na njega pojašnjavajući žestinu kazne koja čeka onoga čije riječi ne prate djela. Rekao je sallallahu 'alejhi ve sellem : „Na Sudnjem danu biće doveden čovjek i bačen u vatru, pa će mu crijeva izlaziti iz njegovog stomaka, a on će kružiti kao što magarac kruži oko mlina. Odmah će se sakupiti oko njega stanovnici Vatre i reći: ‘O čovječe, šta ti je? Zar ti nisi naređivao dobro i zabranjivao zlo?’ On će tada odgovoriti: ‘Svakako, naređivao sam dobro ali ga nisam činio, i zabranjivao sam zlo ali sam ga radio.'“ 8
Rekao je El-Kurtubi rahimehullah : „Hadis ukazuje da je onome koji je znao šta je naređeno i dobro, kao i šta je zlo i zabranjeno, te obavezu postupanja u skladu s time, kazna žešća nego onome ko to nije znao. I zaista mu to pripada samo zato što je na taj način bio poput onoga ko se olahko odnosi prema onome što je Allah oharamio, i kao onaj koji ne daje značaja Allahovim propisima.“ 9
Svi su učenjaci upozoravali na ovu osobinu. Rekao je Ibn Tejmijje rahimehullah 10: „Uistinu je onaj ko spozna istinu pa po njoj ne postupa poput Jevreja o kojima je Allah rekao:

أَتَأْمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ ٱلْكِتَٰبَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ٤٤

44 Zar da od drugih tražite da dobra djela čine, a da pri tome sebe zaboravljate, vi koji Knjigu učite? Zar se opametiti nećete?

El-Bekare, 44

Po ovoj osobini se poznaju munafici – licemjeri. Rekao je Ibnu-l-Kajjim rahimehullah : „To je sorta ljudi gdje jedni sliče drugima; naređuju zlo nakon što ga i sami rade, i zabranjuju dobro nakon što ga i sami ostavljaju.“ 11
I rekao je Ibn ‘Usejmin rahimehullah : „Čovjek koji radi što mu je zabranjeno, ili ostavlja što mu je naređeno, kontrira putu svih poslanika, jer je sigurno da ne može biti kod njih da postupaju suprotno onome što zabranjuju ljudima.“ 12

<< 46.Osobine paganstva: Najgori od nas, sin najgoreg