Rekao je Ibnu-l-Kajjim rahimehullah :

Od furkana koji Allah daje vjernicima je svjetlost kojom razlikuju istinu od laži, te pomoć i ponos kojim im omogućava uspostavljanje istine i slamanje neistine. Kur’an je protumačio i prvo i drugo. Rekao je Uzvišeni:

أَفَلَمْ يَرَوْا۟ إِلَىٰ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ إِن نَّشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ ٱلْأَرْضَ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةً لِّكُلِّ عَبْدٍ مُّنِيبٍ ٩

9 Kako ne vide nebo i Zemlju, ono što je iznad njih i ono što je ispod njih?! Kad bismo htjeli, u zemlju bismo ih utjerali, ili komade neba na njih sručili. To je, zaista, pouka svakome robu koji je odan.

Sebe', 9

فَقَالُوا۟ رَبَّنَا بَٰعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا وَظَلَمُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ فَجَعَلْنَٰهُمْ أَحَادِيثَ وَمَزَّقْنَٰهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَٰتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ ١٩

19 Ali oni rekoše: "Gospodaru naš, učini veće rastojanje prilikom putovanja naših!" – i ogriješiše se prema sebi, i Mi učinismo da se o njima samo priča, a njih kud koje raselismo. To su, zaista, pouke za svakog strpljivog i zahvalnog.

Sebe', 19

. Slično je spomenuto u surama Lukman, Ibrahim, Sebe’ i Eš-Šura.

Allah obavještava o Svojim ajetima/dokazima koji se posmatraju okom – da se od toga okorištavaju posjednici sabura i zahvalnosti, kao što je obavjestio o Svojim ajetima iz domena imana i Kur’ana – da će se njima okoristiti oni koji posjeduju bogobojaznost, strahopoštovanje i koji se usrdno obraćaju Allahu. Ovoga se prisjeća onaj ko strahuje od svoga Gospodara, onaj čija je namjera da slijedi Njegovo zadovoljstvo, kao što kaže Uzvišeni:

مَآ أَنزَلْنَا عَلَيْكَ ٱلْقُرْءَانَ لِتَشْقَىٰٓ ٢ إِلَّا تَذْكِرَةً لِّمَن يَخْشَىٰ ٣

2 Ne objavljujemo Kur'an da se mučiš, 3 već da bude pouka onome koji se boji –

Ta-Ha, 2 - 3

I kao što je rekao o Času sudnjem:

إِنَّمَآ أَنتَ مُنذِرُ مَن يَخْشَىٰهَا ٤٥

45 Tvoja opomena će koristiti samo onome koji ga se bude bojao,

En-Nazi'at, 45

S druge strane, onaj koji ne vjeruje u ove ajete, ne nada im se, niti ih se pribojava – takvome neće koristiti ajeti koje doživljava čulima niti Kur’anski ajeti. Zbog toga Uzvišeni, nakon što je spomenuo u suri Hud kazne koje su snašle narode što poricaše poslanike, i poniženje koje su doživili na dunjaluku, kaže nakon toga:

إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَءَايَةً لِّمَنْ خَافَ عَذَابَ ٱلْءَاخِرَةِ ذَٰلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوْمٌ مَّشْهُودٌ ١٠٣

103 To je pouka za one koji se plaše patnje na onome svijetu; a to je Dan kada će svi ljudi biti sabrani i to je Dan kada će svi biti prisutni,

Hud, 103


Obavještava da je u Njegovoj kazni za poricatelje pouka onome koji se boji patnje na ahiretu.
Dočim onaj ko ne vjeruje u ove ajete, i ne strahuje od patnje spomenutim u njima – takvome sve ovo neće biti pouka i dokaz. Kada ovo čuje takav kaže: od pamtivijeka postoji dobro i zlo, blagodat i nedaća, sreća i nesreća. I možda sve to referira na određene kosmičke uzroke i psihološke pojave.

Međutim, tačno je da su sabur i zahvalnost bili razlogom da se okoristio o Allahove ajete onaj ko je posjedovao te osobine. Jer, zapravo je cijeli iman izgrađen na strpljivost i zahvalnosti; jedna njegova polovina je sabur a druga je zahvalnost. Shodno snazi sabura i zahvalnosti jedog roba biva i jačina njegovog imana/vjerovanja, a u Allahove ajete se okoristi samo onaj ko vjeruje u Allaha i Njegove dokaze. I neće čovjeku biti upotpunjen njegov iman osim sa saburom i zahvalnošću, a glavnina zahvalnosti je tevhid – očitovanje jednoće Allahu, a glava sabura je da se ostavi odazivanje pozivaču u strasti. Zato kada je rob mušrik i slijedi svoju strast neće biti strpljiv niti zahvalan, i otuda neće mu ajeti Allahovi biti od koristi niti će u njemu pobuditi iman/vjerovanje.

Druga osnova se ogleda u tome da razvrat, oholost i laž povlače zabludu. Ovo je mnogobrojno u Kur’anu:

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَسْتَحْىِۦٓ أَن يَضْرِبَ مَثَلًا مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَيَقُولُونَ مَاذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِۦ كَثِيرًا وَيَهْدِى بِهِۦ كَثِيرًا وَمَا يُضِلُّ بِهِۦٓ إِلَّا ٱلْفَٰسِقِينَ ٢٦ ٱلَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهْدَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مِيثَٰقِهِۦ وَيَقْطَعُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ أُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَٰسِرُونَ ٢٧

26 Allah se ne ustručava da za primjer navede mušicu ili nešto sićušnije od nje; oni koji vjeruju – ta oni znaju da je to Istina od Gospodara njihova; a oni koji ne vjeruju – govore: "Šta to Allah hoće sa ovim primjerom?" Time On mnoge u zabludi ostavlja, a mnogima na Pravi put ukazuje; ali, u zabludi ostavlja samo velike grješnike, 27 koji krše već čvrsto prihvaćenu obavezu prema Allahu i prekidaju ono što je Allah naredio da se održava, i prave nered na Zemlji; oni će nastradati.

El-Bekare, 26 - 27


يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ بِٱلْقَوْلِ ٱلثَّابِتِ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَفِى ٱلْءَاخِرَةِ وَيُضِلُّ ٱللَّهُ ٱلظَّٰلِمِينَ وَيَفْعَلُ ٱللَّهُ مَا يَشَآءُ ٢٧

27 Allah će vjernike postojanom riječju učvrstiti i na ovome i na onome svijetu, a nevjernike će u zabludi ostaviti; Allah radi šta hoće.

Ibrahim, 27


فَمَا لَكُمْ فِى ٱلْمُنَٰفِقِينَ فِئَتَيْنِ وَٱللَّهُ أَرْكَسَهُم بِمَا كَسَبُوٓا۟ أَتُرِيدُونَ أَن تَهْدُوا۟ مَنْ أَضَلَّ ٱللَّهُ وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ سَبِيلًا ٨٨

88 Zašto se podvajate kada su u pitanju licemjeri koje je Allah vratio u nevjernike zbog postupaka njihovih? Zar želite da na Pravi put uputite one koje je Allah u zabludi ostavio? A onoga koga Allah u zabludi ostavi – ti nikada nećeš na Pravi put uputiti.

En-Nisa', 88


وَقَالُوا۟ قُلُوبُنَا غُلْفٌۢ بَل لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًا مَّا يُؤْمِنُونَ ٨٨

88 Oni govore: "Naša su srca okorjela." A nije tako, nego je Allah njih prokleo zbog nevjerovanja njihova, i zato je vrlo malo njih koji vjeruju.

El-Bekare, 88


إِذْ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ٱذْكُرْ نِعْمَتِى عَلَيْكَ وَعَلَىٰ وَٰلِدَتِكَ إِذْ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ ٱلْقُدُسِ تُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِى ٱلْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ ٱلْكِتَٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَٱلتَّوْرَىٰةَ وَٱلْإِنجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ ٱلطِّينِ كَهَيْـَٔةِ ٱلطَّيْرِ بِإِذْنِى فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًۢا بِإِذْنِى وَتُبْرِئُ ٱلْأَكْمَهَ وَٱلْأَبْرَصَ بِإِذْنِى وَإِذْ تُخْرِجُ ٱلْمَوْتَىٰ بِإِذْنِى وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ عَنكَ إِذْ جِئْتَهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْهُمْ إِنْ هَٰذَآ إِلَّا سِحْرٌ مُّبِينٌ ١١٠

110 Kad Allah rekne: "O Isa, sine Merjemin, sjeti se blagodati Moje prema tebi i majci tvojoj: kada sam te Džibrilom pomogao pa si s ljudima, u bešici i kao zreo muž, razgovarao; i kada sam te pismenosti i mudrosti, i Tevratu i Indžilu naučio; i kada si, voljom Mojom, od blata nešto poput ptice napravio i u nju udahnuo, i kada je ona, voljom Mojom, postala ptica; i kada si, voljom Mojom, od rođenja slijepa i gubavca iscijelio; i kada si, voljom Mojom, mrtve dizao; i kada sam od tebe sinove Israilove odbio, kad si im ti jasne dokaze donio, pa su onī među njima koji nisu vjerovali – povikali: 'Ovo nije ništa drugo do prava vradžbina!'

El-Maide, 110

Uzvišeni obavještava da ih je kaznio kada su se suzdržali od vjerovanja, zapravo od njega okrenuli, a nakon što im je dokaz došao, i nakon što su to spoznali, pa im je srca i vid izopačio, i ispriječio se između njih i vjerovanja, kao što kaže Uzvišeni:

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱسْتَجِيبُوا۟ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ وَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّ ٱللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَقَلْبِهِۦ وَأَنَّهُۥٓ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ٢٤

24 O vjernici, odazovite se Allahu i Poslaniku kad od vas zatraži da činite ono što će vam život osigurati; i neka znate da se Allah upliće između čovjeka i srca njegova, i da ćete se svi pred Njim sakupiti;

El-Enfal, 24


Naređuje im odazivanje Njemu i Njegovom Poslaniku kada ih pozovu na ono u čemu je njihov život, a zatim ih je upozorio na zaostajanje i kašnjenje u odazivu što biva uzrokom tome da se On ispriječi između njih i njihovog vjerovanja.

Rekao je Uzvišeni:

وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ يَٰقَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِى وَقَد تَّعْلَمُونَ أَنِّى رَسُولُ ٱللَّهِ إِلَيْكُمْ فَلَمَّا زَاغُوٓا۟ أَزَاغَ ٱللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَٱللَّهُ لَا يَهْدِى ٱلْقَوْمَ ٱلْفَٰسِقِينَ ٥

5 Kada Musa reče narodu svome: "O narode moj, zašto me mučite, a dobro znate da sam ja Allahov poslanik vama!" – i kad oni skrenuše u stranu, Allah učini da i srca njihova u stranu skrenu – a Allah neće ukazati na Pravi put narodu koji je ogrezao u grijehu.

Es-Saff, 5

I rekao je:

كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَىٰ قُلُوبِهِم مَّا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ ١٤

14 A nije tako! Ono što su radili prekrilo je srca njihova,

El-Mutaffifun, 14


Ovdje Allah obavještava da su njihova djela prekrila njihova srca te se ispriječila između njih i toga da povjeruju u Njegove ajete, pa su onda rekli: priče drevnih naroda.

Allah kaže o licemjerima (u prijevodu) :“….zaboravili su na Allaha pa je On njih zaboravio…“ (9:67), pa im je uzvratio na njihov zaborav time da ih je On zaboravio – pa ih nije spomenuo po uputi i milosti, nego da je učinio da sami sebe zaborave, te oni ne traže potpunost duše u korisnom znanju i dobrom djelu, a to dvoje je uputa i istinska vjera; učinio ih je da zaborave traženje toga, ljubav prema tome, spoznaju istoga, revnost ka tome – sve ovo kao kazna za njihov zaborav na Allaha. Uzvišeni kaže u vezi njih:

وَمِنْهُم مَّن يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ حَتَّىٰٓ إِذَا خَرَجُوا۟ مِنْ عِندِكَ قَالُوا۟ لِلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْعِلْمَ مَاذَا قَالَ ءَانِفًا أُو۟لَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ طَبَعَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَٱتَّبَعُوٓا۟ أَهْوَآءَهُمْ ١٦ وَٱلَّذِينَ ٱهْتَدَوْا۟ زَادَهُمْ هُدًى وَءَاتَىٰهُمْ تَقْوَىٰهُمْ ١٧

16 Ima onih koji dolaze da te slušaju, a čim se od tebe udalje, pitaju one kojima je dato znanje: "Šta ono on maloprije reče?" To su oni čija je srca Allah zapečatio i koji se za strastima svojim povode. 17 A one koji su na Pravome putu On će i dalje voditi i nadahnuće ih kako će se vatre sačuvati.

Muhammed, 16 - 17

Allah zajedno spominje u njihovom slučaju slijeđenje strasti i zabludu koja je plod i slijed toga. Poput toga, objedinio je spomen bogobojaznosti i upute za upućene.3

<< Uputa povlači uputu a zabluda zabludu Uputa je srodnik milosti, a zabluda srodnik nesreće >>