Pitanje izdržavanja raspuštenice se tretira kroz dva slučaja

  • Da nije imao odnos sa njom već je otpustio prije nego je imao sa njom spolni odnos.
  • Da je imao odnos sa njom ili se osamio nakon bračnog ugovora.

Propis oba slučaja

Nije imao spolni odnos sa njom niti se osamio: Žena koju čovjek pusti prije odnosa sa njom nema pravo na izdržavanje, zbog toga što priček za tu vrstu raspuštenica u osnovi nije propisan. Kaže Allah, dželle šenuhu:

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا نَكَحْتُمُ ٱلْمُؤْمِنَٰتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن تَمَسُّوهُنَّ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا ٤٩

49 O vjernici, kad se vjernicama oženite, a onda ih, prije stupanja u bračni odnos, pustite, one nisu dužne čekati određeno vrijeme koje ćete vi brojati, već ih darujte i lijepo ih otpremite.

El-Ahzab, 49

A ako je imao spolni odnos sa njom ili se osamio, onda postoje četiri situacije:

Razvedena opozivnim brakom (nazvan je opozivnim razvodom zbog toga što čovjek ima pravo opozvati i vratiti ženu za vrijeme pričeka-‘iddeta).
Razvedena trajnim, konačnim – definitivnim razvodom (tj.treći talak), ali je trudna (noseća).
Razvedena trajnim razvodom i nije trudna.
Razvedena trajnim razvodom ali doji dijete.

Njihov propis

1- Žena koju čovjek razvede opozivnim razvodom (prvi ili drugi put i može je u iddetu ponovo vratiti) ima pravo na izdržavanje za vrijeme pričeka (‘iddeta). Kaže uzvišeni u prijevodu značenja:

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِىُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا۟ ٱلْعِدَّةَ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنۢ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّآ أَن يَأْتِينَ بِفَٰحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ ٱللَّهِ وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ ٱللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُۥ لَا تَدْرِى لَعَلَّ ٱللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَٰلِكَ أَمْرًا ١

1 O Vjerovjesniče, kada htjednete žene pustiti, vi ih u vrijeme kada su čiste pustite, a onda vrijeme koje treba proći brojte i Allaha, Gospodara svoga, bojte se. Ne tjerajte ih iz stanova njihovih, a ni one neka ne izlaze, osim ako očito sramno djelo učine. To su Allahovi propisi. Onaj koji Allahove propise krši – sâm sebi nepravdu čini. Ti ne znaš, Allah može poslije toga priliku pružiti.

Et-Talak, 1

Kaže Ibn AbdulBerr, rahimehullah: «Nema razilaženja među učenjacima da žene koje su razvedene opozivnim razvodom imaju pravo na izdržavanje, bez obzira da li su u nosećem stanju ili ne, zbog toga što one zadržavaju status zakonskih supruga.  11
2- Žena koja je definitivno razvedena ima pravo na izdržavanje za vrijeme pričeka, samo ako je u  stanju gravidnosti (trudnoće), a na osnovu riječi Allaha, dželle šenuhu, :

أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُم مِّن وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا۟ عَلَيْهِنَّ وَإِن كُنَّ أُو۟لَٰتِ حَمْلٍ فَأَنفِقُوا۟ عَلَيْهِنَّ حَتَّىٰ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَـَٔاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا۟ بَيْنَكُم بِمَعْرُوفٍ وَإِن تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُۥٓ أُخْرَىٰ ٦

6 Njih ostavite da stanuju tamo gdje i vi stanujete, prema svojim mogućnostima, i ne činite im teškoće zato da biste ih stijesnili. Ako su trudne, dajte im izdržavanje sve dok se ne porode, a ako vam djecu doje, onda im dajte zasluženu nagradu sporazumjevši se međusobno na lijep način. A ako nastanu razmirice, neka mu onda druga doji dijete.

Et-Talak, 6

3- Definitivno razvedena žena (ona koja je razvedena po treći put) koja nije ostala u nosećem stanju nema pravo na izdržavanje – dokaz tome su riječi Poslanika,  sallallahu 'alejhi ve sellem Fatimi bint Kajs, koju je njen čovjek razveo treći put: ”Nemaš pravo na skrbljenje i smještaj.”
12

4- Definitivno razvedena ali doji dijete. Rekao je Uzvišeni, u prijevdu značenja: “a ako vam djecu doje, onda im dajte zasluženu nagradu sporazumjevši se međusobno na lijep način.”

أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنتُم مِّن وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا۟ عَلَيْهِنَّ وَإِن كُنَّ أُو۟لَٰتِ حَمْلٍ فَأَنفِقُوا۟ عَلَيْهِنَّ حَتَّىٰ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَـَٔاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُوا۟ بَيْنَكُم بِمَعْرُوفٍ وَإِن تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُۥٓ أُخْرَىٰ ٦

6 Njih ostavite da stanuju tamo gdje i vi stanujete, prema svojim mogućnostima, i ne činite im teškoće zato da biste ih stijesnili. Ako su trudne, dajte im izdržavanje sve dok se ne porode, a ako vam djecu doje, onda im dajte zasluženu nagradu sporazumjevši se međusobno na lijep način. A ako nastanu razmirice, neka mu onda druga doji dijete.

Et-Talak, 6

Obaveza čovjeka je, da ako žena to traži, njoj nadoknadi dojenje njegove djece. Ako hoće može zatražiti drugu dojilju. Dakle, ako žena doji dijete a nije od prethodno spomenutih kategorija (niti je u iddetu/pričeku, ili je iddet istekao, a niti je trudna sa drugim djetetom) onda čovjeku nije obaveza da je izdržava, osim ako ona traži nadoknadu za dojenje.

IZDRŽAVANJE DJECE KOJA OSTAJU SA MAJKOM NAKON RAZVODA

Postoje dvije situacije u kojima se može čovjek naći u ovom slučaju:

Da su djeca siromašna tj.nisu imućna da bi bili u stanju da podmiruju svoje potrebe.

Tada je otac dužan i šerijatski obavezan da ih izdržava u skladu sa:

Njihovim potrebama.
Njegovim mogućnostima.

Sve jedno da li djeca bila mala tj.nisu još punoljetna, kao što to spominje ibn Kudame u Mugniju: ‘Rekao je Ibn El-Munzir:

أجمع كل من نحفظ عنه العلم أن على المرء نفقة أولاده الأطفال الذين لا مال لهم

-“Složni su svi od kojih pamtimo znanje (učenjaci) da je na čovjeku (obaveza) da izdržava svoju djecu ako nemaju svog imetka.” ….. a ako otac bude nemoćan (siromašan) obaveza izdržavanja pada na majku.’  13

ili bila punoljetna i odrasla, bilo da se radi o muškarcu ili djevijčici, ako su siromašna i u potrebi da ih otac izdržava onda je to njegova obaveza u skladu sa prethodno spomenutim pravilima. I ovo je jače mišljenje islamskih učenjaka pored razilaženja koje postoji.

Prenosi Muhammed ibn Ismail Es-San’ani od Ibn El-Munzira da je rekao:

اختلف في نفقة من بلغ من الأولاد ولا مال له ولا كسب، فأوجب طائفة النفقة لجميع الأولاد أطفالا كانوا أو بالغين إناثا أو ذكرانا إذا لم يكن لهم أموال يستغنون بها عن الآباء

“Razišla se ulema oko izdržavanja odrasle djece (punoljetne) a koja nemaju imetka niti zarađuju. Pa je skupina obavezala oca da izdržava svu svoju djecu bila ona mala ili punoljetna, muška ili ženska ako nemaju imetka kojim će biti neovisni od oca.”  14

Da su djeca imućna i nisu u potrebi za izdržavanjem.

Međutim, ako su djeca imućna i nisu u potrebi izdržavanja od strane oca onda po ispravnijem mišljenju on nije dužan da ih izdržava.

Rekao je Imam En-Nevevi, rahimehullah: “Ako dijete nema svoj imetak Sadakatul-Fitr je dužnost njegova oca. On je dužan za svoju djecu dati Fitr po idžmau (koncenzusu) koji su prenijeli Ibn El-Munzir i drugi. A ako dijete ima svoj imetak onda je Sadakatul-Fitr od njegova imetka i ovo je stav Ebu Hanife, Ahmeda, Ishaka, Ebu Sevra.”  15

Dakle, u toj situaciji otac nije dužan da izdržava dijete ako ono ima svoj imetak, bilo da je ono maloljetno ili punoljetno izdržavaće se i podmirivati svoje potrebe sa svojim imetkom.

A Allah najbolje zna.

Preveo i pripremio: Ifet Zukorlić