Kolumna / Dalibor Zarić diplomirani pravnik
Zakon o zaštiti od uznemiravanja na radu jasno propisuje šta predstavlja ovaj oblik povrede dostojanstva zaposlenih. Riječ je o svakom ponašanju prema radniku, grupi radnika ili poslodavcu koje može nanijeti štetu fizičke, psihičke ili seksualne prirode. Za razliku od mobinga, uznemiravanje ne mora biti ponovljeno dovoljna je i jedna radnja da bi se prepoznalo kao povreda zakona.
Zakon propisuje da uznemiravanje na radu može biti izvršeno jednom radnjom, povremenim ili učestalim, aktivnim ili pasivnim postupanjem. Izvršilac može biti poslodavac, odgovorno lice kod poslodavca, radnik, grupa radnika ili treće lice s kojim se redovno dolazi u kontakt tokom obavljanja poslova. Zakonodavac je otišao korak dalje i predvidio odgovornost i za onoga ko podstrekava ili pomaže drugome u vršenju ovih radnji.
Šta zakon prepoznaje kao uznemiravanje?
Zakonom su decidno pobrojane radnje koje se smatraju uznemiravanjem na radu:
- fizički napad ili prijetnja fizičkim napadom,
- verbalno napadanje, obraćanje uz viku, prijetnju ili vrijeđanje,
- neprimjereno javno komentarisanje ličnih svojstava i osobina radnika,
- upućivanje vulgarnih komentara,
- neopravdano isključivanje radnika iz radnih procesa i procesa donošenja odluka, oduzimanje radniku sredstava potrebnih za obavljanje posla i zabrana komuniciranja sa radnikom,
- neopravdano uskraćivanje neophodnih informacija, namjerno davanje pogrešnih informacija ili uputstava u vezi sa radom ili radnim procesom,
- postavljanje neadekvatno kratkih rokova za izvršenje posla ili neosnovano preopterećivanje radnika radnim zadacima,
- dodjeljivanje neadekvatnih poslova u kontinuitetu, koji nisu u skladu sa stručnom spremom i sposobnostima radnika, osim u slučajevima i na način utvrđen propisima kojima se uređuje oblast rada,
- neopravdano stalno omalovažavanje rezultata rada radnika,
- prikupljanje i obrada podataka o porodičnom, odnosno bračnom statusu i planiranju porodice, zahtijevanje isprava ili drugih podataka koji nisu od neposrednog značaja za obavljanje poslova kod poslodavca ili ostvarivanja prava radnika,
- neosnovano kažnjavanje ili uskraćivanje ostvarivanja prava po osnovu rada,
i druge radnje koje imaju za cilj ili predstavljaju ugrožavanje dostojanstva, ugleda, ličnog i profesionalnog integriteta, zdravlja i položaja radnika, koje izazivaju strah ili stvaraju neprijateljsko, degradirajuće, ponižavajuće ili uvredljivo okruženje, pogoršavaju uslove rada ili dovode do toga da se radnik izoluje ili navede na to da otkaže ugovor o radu ili drugi ugovor.
Poltroni tihi saučesnici.
U praksi se izdvaja jedan poseban obrazac ponašanja koji stručna literatura naziva poltronstvom. Riječ je o kolegama koji pomažu uznemiravanje na radu solidarišući se sa licem koje ga vrši bilo pomaganjem, bilo podstrekivanjem. Problem postaje utoliko ozbiljniji što je u većini slučajeva izvršilac uznemiravanja nadređeno ili ovlašćeno lice, čime žrtva trpi pritisak istovremeno i sa vertikalnog i sa horizontalnog nivoa.
Motivi onih koji pomažu ili podstrekavaju ovakvo ponašanje najčešće su lični napredovanje u poslu, eliminisanje konkurencije ili drugi benefiti koje očekuju kao svojevrsnu nagradu za lojalnost nadređenom licu.
Ko su najčešće žrtve?
Iskustvo pokazuje da uznemiravanje na radu najčešće trpe osobe sa izraženim integritetom izuzetno sposobni i stručni radnici, sindikalni predstavnici, oni koji ukazuju na nepravilnosti, ali i osobe koje se jednostavno ne uklapaju u neformalne grupe unutar kolektiva. Meta su često i novozaposleni, povučene osobe, kao i svi oni koji se po pravilu ne povinuju automatski svakoj odluci poslodavca posebno kada je riječ o pravima i obavezama iz radnog odnosa.
Ova zakonska regulativa predstavlja važan instrument zaštite dostojanstva radnika, ali njena puna primjena u praksi zahtijeva i prepoznavanje ovih obrazaca ponašanja od strane samih zaposlenih i poslodavaca.
Ostavite komentar